สิทธิวีโต้คืออะไร ทำไมแค่ 1 เสียงจาก 5 ประเทศ คว่ำมติทั้งโลกได้
สิทธิวีโต้ (Veto) คืออำนาจของสมาชิกถาวร 5 ประเทศในคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ — สหรัฐฯ รัสเซีย จีน อังกฤษ และฝรั่งเศส — ที่สามารถยับยั้งร่างมติใดก็ได้ด้วยเสียงคัดค้านเพียงเสียงเดียว ต่อให้อีก 14 ประเทศในที่ประชุมเห็นชอบทั้งหมด มตินั้นก็ตกทันที นี่คือเหตุผลเบื้องหลังคำถามยอดฮิตว่า "ทำไม UN ไม่ทำอะไรสักที"
สรุปใน 30 วินาที
- คณะมนตรีความมั่นคงมี 15 ที่นั่ง: ถาวร 5 + หมุนเวียน 10 มติต้องได้อย่างน้อย 9 เสียงและไม่มีวีโต้
- วีโต้ใช้ได้เฉพาะสมาชิกถาวร 5 ชาติ ผู้ชนะสงครามโลกครั้งที่ 2
- มติคณะมนตรีฯ มีผลผูกพันทางกฎหมาย ต่างจากมติสมัชชาใหญ่ที่เป็นเพียงการแสดงจุดยืน
สมาชิกถาวรกับสมาชิกหมุนเวียน ต่างกันแค่ไหน
| ประเด็น | สมาชิกถาวร (P5) | สมาชิกหมุนเวียน (E10) |
|---|---|---|
| จำนวน | 5 ประเทศ ตายตัว | 10 ประเทศ เลือกตั้งวาระ 2 ปี |
| สิทธิวีโต้ | มี | ไม่มี |
| ที่มา | ผู้ชนะสงครามโลกครั้งที่ 2 | เลือกโดยสมัชชาใหญ่ตามโควตาภูมิภาค |
| อำนาจจริง | คว่ำมติได้คนเดียว | ออกเสียงได้แต่ถูกวีโต้ทับได้เสมอ |
ไทยและประเทศส่วนใหญ่ในโลกเข้าได้แค่เก้าอี้หมุนเวียน — มีเสียง แต่ไม่มีเบรกมือ
ทำไมถึงออกแบบระบบที่ "ไม่แฟร์" แบบนี้
เพราะบทเรียนจากสันนิบาตชาติก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่มหาอำนาจทยอยถอนตัวจนองค์กรเป็นอัมพาต ผู้ก่อตั้ง UN จึงเลือกความจริงที่เจ็บแต่ใช้งานได้: ดึงมหาอำนาจให้อยู่ในระบบด้วยการให้อำนาจพิเศษ ดีกว่าให้พวกเขาออกไปเล่นนอกกติกา วีโต้จึงเป็นทั้งจุดอ่อนที่สุดและกาวที่ยึดองค์กรไว้ในเวลาเดียวกัน ปัญหาคือเมื่อคู่ขัดแย้งเป็นมหาอำนาจเสียเอง — มติหยุดยิงหลายฉบับในประวัติศาสตร์จึงตายกลางที่ประชุมด้วยมือเดียว
เรื่องไกลตัวแบบนี้ เกี่ยวอะไรกับกระเป๋าเรา
เกี่ยวมากกว่าที่คิด ทุกครั้งที่วิกฤตภูมิรัฐศาสตร์ยืดเยื้อเพราะกลไกโลกตัน ราคาน้ำมันและค่าระวางเรือคือด่านแรกที่กระเพื่อม ลองคิดดู: ความขัดแย้งที่ดันราคาน้ำมันขึ้นเพียงลิตรละ 2 บาท ทำให้คนขับรถเติมสัปดาห์ละ 40 ลิตร จ่ายเพิ่มปีละกว่า 4,000 บาท — เท่ากับประกันรถชั้นสามหนึ่งปีที่หายไปเพราะการยกมือในห้องประชุมที่นิวยอร์ก แรงกระเพื่อมเดียวกันนี้ยังวิ่งผ่านดอกเบี้ยเฟด เงินเฟ้อไทย และกำแพงภาษีที่ประเทศต่างๆ งัดมาใช้ตอบโต้กันในสนามเศรษฐกิจ
เข้าใจกติกานี้ คุณจะอ่านข่าวต่างประเทศเป็น "สัญญาณล่วงหน้า" ของราคาของในบ้านได้ ไม่ใช่แค่เรื่องเล่าไกลตัว
โลกที่ 193 ประเทศเท่ากันบนกระดาษ แต่ 5 ประเทศถือเบรกมือ — คำถามที่ยังไม่มีใครตอบได้คือ ถ้าออกแบบใหม่วันนี้ ใครควรได้ถือ
คำถามที่พบบ่อย
ประเทศไหนบ้างที่มีสิทธิวีโต้ใน UN
สมาชิกถาวร 5 ประเทศของคณะมนตรีความมั่นคง ได้แก่ สหรัฐฯ รัสเซีย จีน อังกฤษ และฝรั่งเศส ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ชนะสงครามโลกครั้งที่ 2 เสียงคัดค้านเพียงเสียงเดียวจากชาติเหล่านี้ทำให้มติตกทันที
มติคณะมนตรีความมั่นคงต่างจากมติสมัชชาใหญ่อย่างไร
มติคณะมนตรีความมั่นคงมีผลผูกพันทางกฎหมายต่อประเทศสมาชิกและบังคับใช้มาตรการอย่างการคว่ำบาตรได้ ส่วนมติสมัชชาใหญ่เป็นการแสดงจุดยืนของประชาคมโลกที่ไม่มีผลบังคับ
